در دنیای واقعی هیچ سطحی کاملاً تخت نیست. فرآیندهای ساخت، ماشینکاری، تنش‌های داخلی و شرایط تولید باعث می‌شوند هر سطح مقداری انحراف از هندسه ایده‌آل داشته باشد. بنابراین در طراحی قطعات، به‌جای الزام به تختی کامل، محدوده‌ای مشخص برای میزان انحراف مجاز تعریف می‌کنیم. این محدوده با استفاده از تلرانس تختی (Flatness) مشخص می‌شود.
تلرانس تختی چیست؟
تلرانس تختی (Flatness) یک تلرانس کنترلی از نوع فرم در تلرانسهای هندسی است که میزان انحراف یک سطح واقعی از یک سطح ایده‌آل و کاملاً تخت را محدود می‌کند.
برای یک سطح کاملاً تخت، تمام نقاط سطح باید روی یک صفحه ایده‌آل قرار بگیرند. در قطعات واقعی چنین شرایطی عملاً دست‌یافتنی نیست؛ بنابراین تلرانس تختی مشخص می‌کند سطح واقعی تا چه اندازه می‌تواند از این صفحه ایده‌آل فاصله داشته باشد.
کنترل تختی
ناحیه تلرانسی: ناحیه تلرانسی Flatness، از دو صفحه موازی تشکیل می‌شود که فاصله بین آنها برابر مقدار تلرانس مشخص شده در نقشه است. تمام سطح واقعی قطعه باید در فضای بین این دو صفحه قرار بگیرد..
فریم کنترل: برای کنترل تختی یک سطح، فریم کنترل مشخصه (Feature control frame) برای اعمال تلرانس به به سطح مورد نظر استفاده می شود.
تختی نیاز به مبنا (Datum) ندارد: در تلرانس تختی، این دو صفحه موازی نسبت به هیچ مبنایی جهت گیری نشده‌اند؛ بنابراین این تلرانس فقط فرم خود سطح را کنترل می‌کند و موقعیت یا جهت آن نسبت به سطح دیگری را مشخص نمی‌کند.
برای اعمال کنترل تختی به یک سطح، فریم کنترل می تواند به سطح یا به امتداد سطح که با نقطه چین نشان داده شده است اشاره کند. فریم کنترل در نمایی قرار می گیرد که سطح به صورت یک خط نشان داده شده است. فریم کنترلی که در شکل زیر نشان داده شده است، یک تلرانس تختی را به کل سطح اعمال می کند. این سطح مشخص شده باید بین دو صفحه قرار بگیرد که در فاصله 0.2 از هم قرار دارند.
کاربردها
تلرانس تختی معمولا هنگامی استفاده می‌شود که فرم کلی یک سطح برای عملکرد قطعه اهمیت داشته باشد، مانند: سطوح آب بندی، سطوح نصب و اتصال، صفحات پایه و نشیمن، سطوح تماس قطعات مونتاژی و اجزای فیکسچرها
اندازه گیری تلرانس تختی
برای اندازه‌گیری تختی، می‌توان از روش‌های مختلفی مانند صفحه سنگ خورده و ساعت اندیکاتور، گیج ارتفاع یا CMM استفاده کرد. انتخاب روش به اندازه قطعه، دقت موردنیاز و تجهیزات کنترل بستگی دارد.
یک روش متداول برای اندازه گیری تختی، استفاده از صفحه سنگ خورده و ساعت اندیکاتور می باشد که به صورت زیر می باشد:
- سطحی که قرار است کنترل شود روی یک صفحه صاف قرار می گیرد. صفحه صاف نمایانگر یکی از صفحه های ناحیه کنترلی تلرانس تختی استفاده می شود.
- یک ساعت اندیکاتور در یک سوراخی از صفحه صاف قرار می گیرد و اندازه بیشترین ارتفاع قطعه را از صفحه صاف اندازه می گیرد.
- همانطور که قطعه حرکت می کند، نوک ساعت بالا و پایین حرکت می رود و پروفیل سطح قطعه مشخص می شود.
- سطح قطعه به طور کامل روی ساعت به گردش در می آید، هر گاه مقدار اختلاف خوانده شده توسط ساعت (Full indicator movement) از مقدار تلرانس تختی بیشتر باشد، قطعه از مقدار تختی مجاز تجاوز کرده است.
تفاوت تلرانس تختی و توازی چیست؟
تلرانس توازی و تختی هر دو می‌توانند برای کنترل یک سطح مورد استفاده قرار بگیرند، اما یک تفاوت اساسی دارند:
در تختی فقط فرم خود سطح کنترل می‌شود و نیازی به مبنا وجود ندارد؛ اما در توازی، جهت سطح نسبت به یک مبنا کنترل می‌شود و بنابراین یک مرجع مشخص برای تعیین جهت ناحیه تلرانس وجود دارد.
بنابراین ممکن است یک سطح تختی بسیار خوبی داشته باشد، اما نسبت به یک سطح مرجع موازی نباشد.
تفاوت تلرانس تختی (Flatness) و صافی سطح (Surface Finish)
تختی و صافی سطح دو مشخصه متفاوت هستند. تختی شکل کلی و انحراف هندسی سطح را کنترل می‌کند، در حالی که صافی سطح ویژگی‌های ریز سطح مانند زبری و بافت آن را توصیف می‌کند.
بنابراین یک سطح می‌تواند زبری بسیار خوبی داشته باشد، اما از نظر تختی دارای انحراف قابل توجهی باشد؛ و برعکس، سطحی می‌تواند تخت باشد اما زبری سطح بالایی داشته باشد
دیدگاهتان را بنویسید