دو سطح نشان داده‌شده را در نظر بگیرید. کدام‌یک کاملاً مستقیم است؟ در واقعیت هیچ سطحی کاملاً بدون انحراف نیست. بنابراین سؤال این است که یک سطح تا چه میزان می‌تواند از حالت ایده‌آل خود انحراف داشته باشد و همچنان قابل قبول باشد؟
تلرانس راستی سطح (Surface Straightness) یکی از تلرانس‌های فرم در GD&T است که میزان انحراف یک عنصر خطی از یک خط ایده‌آل و کاملاً مستقیم را کنترل می‌کند. این عنصر خطی می تواند در امتداد مشخصی روی سطح قطعه قرار داشته باشد.
کنترل راستی – سطح
در این مقاله تمرکز بر راستی سطح است. در این حالت، راستی برای کنترل عناصر خطی یک سطح استفاده می‌شود. کاربرد دیگر راستی ، کنترل خط میانی استخراج شده (Derived Median Line) یک فیچر اندازه مانند محور شفت است که در مقاله «تلرانس راستی محور» بررسی شده است. همچنین بررسی سطح راستی استوانه ای در مقاله «تلرانس راستی سطح استوانه ای» بررسی شده است.
هنگام کنترل یک سطح، تلرانس راستی مشخص می کند که عناصر خطی تشکیل دهنده آن سطح تا چه اندازه می‌توانند از یک خط ایده‌آل و کاملا مستقیم انحراف داشته باشند.
کنترل راستی: راستی کامل هنگامی رخ می دهد که تمام نقاط یک المان روی یک خط قرار بگیرند. راستی یک تلرانس فرم می باشد. تلرانس راستی نشان می دهد که تا چه اندازه المانهای خط تشکیل شده توسط سطح روی یک قطعه واقعی می تواند از فرم ایده آل خط انحراف داشته باشد.
ناحیه تلرانسی: ناحیه تلرانسی راستی، ناحیه بین دو خط موازی میباشد. فاصله بین دو خط موازی برابر مقدار تلرانس کنترلی راستی می باشد. هر المان خطی سطح در جهت تعیین شده باید مستقلا، در ناحیه مشخص شده بوسیله ناحیه تلرانسی قرار بگیرد.
فریم کنترل: برای کنترل راستی یک سطح، از یک فریم کنترل مشخصه ( feature control frame) برای وارد کردن تلرانس به سطح مشخص استفاده می شود.
یک سطح را می‌توان به مجموعه‌ای از عناصر خطی در جهات مختلف در نظر گرفت. در راستی سطح، عنصر یا عناصر خطی مشخص شده روی سطح کنترل می‌شوند؛ در حالی که تختی بدون محدود شدن به یک جهت خاص، فرم کل سطح را در یک ناحیه سه بعدی کنترل می‌کند.
فریم کنترل – سطح تخت: برای اعمال تلرانس راستی به یک سطح، فریم کنترل در نمایی قرار داده می شود صفحه مذکور به صورت یک خط نشان داده شده است. فریم کنترل می تواند به سطح، یا خط چین امتداد یافته از سطح اشاره کند. فریم کنترل نشان داده شده در زیر، تلرانس راستی را به کل سطح در جهت های عمود بر هم اعمال می کند. المانهای سطح باید مستقلا، بین دو خط به فاصله 0.05mm در یک جهت و 0.1mm در جهت دیگر قرار گیرد.
فریم کنترل – صفحه مرکزی : برای اعمال تلرانس راستی به یک صفحه مرکزی، فریم کنترل باید با یک اندازه همراه باشد. هنگامی که فریم کنترل به اندازه یک مشخصه اعمال می شود، در حقیقت به محور یا صفحه مرکزی آن مشخصه وارد می شود. فریم کنترلی که در زیر نشان داده شده است، یک تلرانس راستی را به صفحه میان گذر قطعه وارد کرده است. خط صفحه میان گذر باید مستقلا، بین دو خط موازی به فاصله 0.1mm از هم قرار بگیرد.
آیا راستی به مبنا نیاز دارد؟
خیر. راستی یک کنترل فرم است و برای راستی یک سطح نیازی به مبنا نمی باشد. این تلرانس فقط میزان انحراف عنصر خطی از حالت مستقیم را کنترل می کند و جهت یا موقعیت آن را نسبت به یک سطح مرجع مشخص نمی کند.
اندازه گیری تلرانس راستی محور:
برای اندازه گیری راستی یک سطح می‌توان از ساعت اندیکاتور، صفحه صافی و گیج ارتفاع استفاده کرد. در این روش، عنصر خطی مور نظر در طول مسیر مشخصی اندازه‌گیری می‌شود و تغییرات قرائت اندیکاتور میزان انحراف آن خط را نشان می‌دهد.
در قطعات دقیق‌تر یا زمانی که اندازه‌گیری چندین عنصر خطی موردنیاز باشد، می‌توان از CMM استفاده کرد
- قطعه و تجهیزات اندازه گیری را طوری تنظیم کنید که سطح موردنظر در شرایط مناسب برای برداشت عنصر خطی قرار گیرد و فیکسچر باعث تغییر شکل یا محدود شدن آزادانه قطعه نشود.
- ساعت اندیکاتور را در راستای عنصر خطی موردنظر حرکت دهید و تغییرات قرائت آن را ثبت کنید.
- اگر تغییرات ثبت شده توسط ساعت (full indicator movement) از اندازه تلرانس راستی بیشتر بود، سطح راستی مشخص شده را ندارد.
- سطح توسط چند المان خطی چک می شود. تعداد کافی المان خطی باید چک شود تا از صحت تلرانسی قطعه اطمینان پیدا کرد.
تفاوت راستی و تختی
در راستی، راستایی عناصر خطی یک سطح کنترل می‌شود، در حالی که تلرانس تختی فرم کلی سطح را کنترل می‌کند. به عبارت ساده، Straightness را می‌توان کنترل یک خط روی سطح در نظر گرفت، در حالی که Flatness کل سطح سه بعدی را در بر می‌گیرد.
بنابراین ممکن است تمام خطوط بررسی‌شده در یک جهت راستی مناسبی داشته باشند، اما سطح همچنان از نظر تختی دارای انحراف باشد.
تفاوت راستی و توازی
راستی میزان مستقیم بودن یک عنصر خطی را کنترل می‌کند، در حالی که تلرانس توازی جهت یک سطح یا عنصر نسبت به یک مبنای مشخص کنترل می‌کند.
بنابراین راستی برای کنترل فرم استفاده می‌شود و به مبنا نیاز ندارد، اما توازی یک کنترل راستا است و برای تعیین جهت ناحیه تلرانس به نیاز نیاز دارد.
برای مثال، ممکن است یک عنصر خطی روی یک سطح کاملاً مستقیم باشد، اما آن سطح نسبت به سطح مرجع A موازی نباشد. در چنین شرایطی راستی به تنهایی نمی‌تواند نیاز طراحی را برآورده کند و باید توازی نیز بررسی شود.
دیدگاهتان را بنویسید